Hôm nay 24/3/2026 là Kỷ niệm 110 năm Ngày sinh nhà thơ Bích Khê (24/3/1916 - 24/3/2026) cũng là Kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng tỉnh Quảng Ngãi (24/3/1975 - 24/3/2026) quê hương Bích Khê. Rất tiếc Hội thảo Khoa học toàn quốc về Bích Khê do Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp cùng UBND tỉnh Quảng Ngãi không tổ chức kịp trong dịp này. Dự kiện sẽ dời lại quý 3/2026. Vậy hôm nay xin đưa bài viết ngắn này để nhớ về một ngày trong đại (MBA)

Nhà thơ Bích Khê “tài hoa bạc mệnh” của chúng ta, trong 30 năm sống của cuộc đời mình đã tận tâm dâng hiến cả một đời cho thi ca, thúc  đẩy phong trào “Thơ Mới” Việt Nam giai đoạn 1932 - 1945 từ Chủ nghĩa lãng mạn sang Chủ nghĩa tượng trưng, góp phần xứng đáng cho quá trình cách tân thơ Việt những thập niên đầu thế kỷ trước. 30 năm sống ấy (1916-1946), Bích Khê yêu dấu của chúng ta sống chung cùng bệnh tật. 40 năm sau khi mất (1946-1986) lại phải chịu sự hiểu lầm mang tính lịch sử về cuộc đời và sự nghiệp của mình. Gọi Bích Khê là thi sĩ “tài hoa bạc mệnh” chính vì lẽ đó. Nhưng phúc đức thay cho Tộc Lê Thu Xà, tự hào thay cho Quảng Ngãi và cũng công bằng thay cho cuộc đời của những bậc tài hoa; công cuộc đổi mới toàn diện đất nước năm 1986 đã từng bước khôi phục lại cuộc đời và sự nghiệp của một tài danh đã khuất.

          Từ sau đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Hội Nhà văn Việt Nam, được sự hỗ trợ của lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi phối hợp cùng gia đình, gia tộc; các nhà nghiên cứu văn học cả nước nói chung, của Quảng Ngãi nói riêng đã dày công nghiên cứu và công bố nhiều tư liệu, công trình giá trị để đánh giá đúng con người và sự nghiệp của Bích Khê.

Cách đây 20 năm - năm 2006, nhân kỷ niệm 90 năm ngày sinh, 60 năm ngày mất của thi sĩ Bích Khê, tỉnh Quảng Ngãi cùng Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức một cuộc Hội thảo Khoa học cấp quốc gia để đánh giá một cách toàn diện về cuộc đời và sự nghiệp thi ca của nhà thơ. Từ Hội thảo đó, trước sự chứng kiến của lãnh đạo Hội Nhà văn, lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi và các nhà nghiên cứu, nhà thơ trên cả nước, tên tuổi Bích Khê đã được chính thức công nhận. Tỉnh ủy, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã chính thức đặt tên con đường từ trung tâm thành phố chạy về ngôi nhà mà nhà thơ từng sinh sống ở Thu Xà mang tên Bích Khê, đáp ứng nguyện vọng và tình cảm của bạn đọc cả nước và nhân dân Quảng Ngãi hằng mong muốn.

Năm 2016, được xem là “Năm Bích Khê” tại Quảng Ngãi. Từ đầu năm 2015, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã thống nhất cho xây dựng “Vườn thơ Bích Khê” tại khu vườn nhà thờ Tộc Lê Thu Xà và chỉ đạo thành lập Ban Biên soạn tập sách “Bích Khê 100 năm” để bắt đầu tiến hành việc thu thập, bổ sung tư liệu. Đầu năm 2016, nhân kỷ niệm 70 năm ngày mất Bích Khê (17/01/1946-17/01/2016), Quảng Ngãi đã cử đoàn đại đại biểu Hội VHNT tỉnh vào thành phố Hồ Chí Minh tham dự đêm Thơ - Nhạc Bích Khê tại Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn. Tháng 3 năm 2016, đúng kỷ niệm 100 năm ngày sinh Bích Khê (24/3/1916-24/3/2016), Hội VHNT tỉnh đã tổ chức viếng mộ, thăm Khu lưu niệm và tổ chức tọa đàm về Bích Khê. Đến tháng 6 năm 2016, sau khi Khu lưu niệm Bích Khê hoàn thành giai đoạn 1 và Tập sách “Bích Khê 100 năm” hoàn thành, Quảng Ngãi đã phối hợp cùng Tộc Lê Thu Xà tổ chức viếng mộ, khánh thành Khu Lưu niệm Bích Khê giai đoạn 1 và tổ chức Đêm Liên hoan Thơ - Nhạc kỷ niệm 100 năm Bích Khê được đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà thơ, nghệ sĩ trên cả nước về tham dự. Tháng 12 năm 2016, giữa lòng thủ đô Hà Nội, Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức tạo đàm ra mắt tập sách “Bích Khê 100 năm” được xem như hoạt động cuối cùng, chính thức khép lại “Năm Bích Khê 2016”. Và 5 năm sau, ngày 16/9/2021, Khu Lưu niệm được UBND tỉnh Quảng Ngãi Quyết định cấp Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh. Ngày 9/4/2022, UBND Huyện Tư Nghĩa đã tổ chức Lễ Đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh Khu Lưu niệm nhà thơ Bích Khê dưới sự chứng kiến của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy; lãnh đạo Sở VH,TT&DL, Hội VHNT tỉnh; các đồng chí lãnh đạo huyện Tư Nghĩa, xã Nghĩa Hòa cùng đông đảo bà con dòng tộc của Nhà thơ Bích Khê và hội viên Hội VHNT tỉnh.

          Quảng Ngãi từ lâu là một trong những vùng đất “địa linh nhân kiệt” của cả nước. Những Trương Định, Trương Đăng Quế, Lê Văn Duyệt, Lê Trung Đình, Phạm Văn Đồng… đã trở thành những tên tuổi lịch sử được cả nước tôn kính. Trên lĩnh vực thơ ca, bên cạnh sự điềm đạm chân tình của Tế Hanh, sự thực thà, chân phương của Nguyễn Viết Lãm, Quảng Ngãi cũng rất tự hào vì có ba nhà thơ được đánh giá là có tư tưởng cách tân thơ ca mạnh mẽ đó chính là Nguyễn Vỹ (1912-– 1971) trong giai đoạn đầu của “Thơ Mới”, Bích Khê trong giai đoạn phát triển thứ 2 của “Thơ Mới”, và Thanh Thảo trong thơ đương đại. Là người dân Quảng Ngãi, chúng ta tự hào về những người con của quê hương đã góp phần làm rạng danh lịch sử và thơ ca Việt. Sinh thời Bích Khê chỉ xuất bản một tập thơ mỏng mảnh và các di cảo của ông sau đó cũng không nhiều. Tuy nhiên, 70 năm sau khi nhà thơ trút hơi thở cuối cùng, một Tập sách với gần 1.000 trang in khổ lớn đã ra đời, chứng tỏ số lượng thơ Bích Khê tuy ít nhưng lại có một sức trường cửu lâu bền, thời gian càng lùi xa, sức sống thơ Bích Khê càng được thể hiện rõ. Nó “khêu gợi”, “vẫy gọi” những nhà thơ, nhà nghiên cứu đương đại đồng hành cùng nhà thơ để tiếp tục “đồng sáng tạo”.

          Năm nay là năm kỷ niệm 80 năm Ngày mất (17/1/1946 - 2026) và 110 năm Ngày sinh (24/3/1916 - 2026) nhà thơ Bích Khê, Hội Nhà văn Việt Nam cùng UBND tỉnh Quảng Ngãi dự kiến khoảng quý III sẽ tổ chức một Hội thảo Khoa học cấp quốc gia về đời và thơ Bích Khê để tiếp tục khai phá và khẳng định những đóng góp của Bích Khê trong lịch sử thơ ca cũng như tiến trình cách tân thơ ca hiện đại Việt Nam.

          Bích Khê đã mất cách đây tròn 80 năm, nhưng chính Bích Khê đã đem lại niềm tự hào cho nhân dân Quảng Ngãi hôm nay. Câu thơ của Bích Khê lúc sinh thời cách đây 80 năm đã đúng:

          Sau nghìn thu nữa trên trần thế

          Hồn vẫn về trong bóng nguyệt soi (Lời tuyệt mệnh).

          Thơ Bích Khê sẽ như “ánh trăng soi tỏ” cái đẹp bất tử của thi ca cho dù thời gian có mải miết trôi đi. 30 tuổi đời, chỉ trên 10 năm cầm bút, Bích Khê đã để lại cho hậu thế những vần thơ bất diệt với thời gian.

                                                                                                      MBA