MAI BÁ ẤN VÀ TRỤI TRẦN MỘT KHÚC ĐÀNH HANH - Tiểu luận NGUYỄN XUÂN HOÀNG

NGUYỄN XUÂN HOÀNG

(1966 - 2006)

Nơi sinh: Mộ Đức, Quảng Ngãi

Hội viên Hội Nhà văn Thừa Thiên Huế

***

 DI ẢNH NGUYỄN XUÂN HOÀNG - TÁC GIẢ BÀI VIẾT

Sức sống của thể thơ lục bát cho đến nay không có gì phải bàn cải. Nó trường tồn cùng cây đa, bến nước, sân đình. Nhìn lại lịch sử văn học sau ca dao, thơ lục bát trường cửu cùng với Truyện Kiều, thơ Nguyễn Bính và sau đó là Bùi Giáng, Nguyễn Duy… Đang bình thản và suôn sẻ, chợt một ngày sau Nguyễn Du, thể thơ cổ điển ngọt ngào này đã vấp phải một hiện thực khắc nghiệt, đòi hỏi phải bụi bặm hơn, đời hơn để đến với cuộc đời. Đọc tập thơ “Lục bát làm liều” của Mai Bá Ấn, tôi đã tìm thấy rất nhiều bụi bặm trong những con chữ đa đoan của anh. Những câu thơ dường như không chịu ăn mặc chỉnh tề, cứ như vậy mà đi tưng tửng vào đời:

Trụi trần

một khúc đành hanh

yêu nhau nói trớt

hóa thành giản đơn

và:

Vậy rồi mình ngồi mình buồn

khi không chắng lẽ lệ tuôn bá xàm

Để đưa được những “đành hanh”, “trớt”, “bá xàm”... kia vào thể thơ lục bát quả là không dễ tí nào nếu tác giả không thực có nghề. Mai Bá Ấn đã làm điều đó như không. Anh bay lượn, anh nhảy cà tửng, anh đi chân thấp chân cao, có khi chỉ là là mặt đất mà giai điệu thơ cứ nhức nhối xốn xang:

Đường đời hút nẻo xa xǎm

thế gian thì thẳm thằm thǎm lọc lừa

Còn em lau lệ xong chưa

cố vui mà sống cho vừa lòng nhau

Với “Lục bát làm liều”, Mai Bá Ấn đã cũng liều mạng một cách tài ba với những con chữ dân dã. Chính vì vậy anh đã thổi vào những con chữ nghèo xơ kia một cõi người ta thăm thẳm sâu. Đằng sau cái âm hưởng bài chòi của xác chữ và nghĩa câu có một tầng nghĩa mới như chính những giọt nước mắt được nén lại để chảy ngược vào trong:

Ta về gõ nốt nhip tim

lấy tiền nhuận bút nuôi em sang giàu

hay:

Đời ta

một chiếc xe lam

hỏng hư hai bánh còn tham chạy hoài

Chua xót. Buồn bã. Rồi cà rởn tình tang. Đọc thơ lục bát của Mai Bá Ấn, đôi chân cứ rục rịch muốn chạy vào một cõi nào đó mà buồn, vui chỉ có riêng mình. Cố giấu đi những giọt nước mắt đã khô như ngói vỡ, để tự trào trong si dại một ngày hay dở với đời:

Đi lên Đà Lạt

tìm hoa

về nhà

vợ giận hết ba bốn ngày

Cũng là vạ gió tai bay

qua cầu mới biết mới hay đoạn trường

Liều mạng với chữ nghĩa, Mai Bá Ấn cũng một hai liều mạng với tình:

Hôn liều em dưới hàng hiên

đôi chim se sẻ tập chuyền qua vai

Có lúc người ta thấy anh nhìn trộm, tha thít qua một bờ sông bãng lãng gió chiều:

Cho anh nhìn trộm một lần

bàn chân em... phút phân vân qua cầu

Hình như trong bước chân đau

cầu duyên bỗng hóa nhịp cầu chia phôi

Rồi cũng cái kẻ trộm đọc thơ anh đã bắt gặp anh:

Ba bốn nǎm sáu

lỡ làng

chín chiều đứt đoạn

tình sang trang rồi

Giấu cái lỡ làng một hai, câu thơ lục bát rơi cái ịch ứ hự như một gã thất tình bạc mày bạc mặt vì yêu. Đi qua hết những ngậm ngùi, cái tan vỡ đằng sau sự liều lĩnh là một tan vỡ nồng thắm. Nó khiến trái tim đập hoài những cơn đau mê muội. Còn lại chǎng là ánh hồ quang nuối tiếc mỏng manh trong cõi vô thường:

Gió qua sông rộng mất rồi

nghìn tiếc nuối... cũng đành thôi vậy mà

 NHÀ THƠ MAI BÁ ẤN

Có một nhánh suối lẻ chảy chậm và buồn qua “Lục bát làm liều” đó là gánh nặng áo cơm mà từ đời tu huýt Tản Đà, Xuân Diệu đã nói đến. Hàng ngày “bán chữ” trên bục giảng, Mai Bá Ấn đã đến với thơ ca cũng nhọc nhằn như thể lúc làm thầy. Thơ anh thật buồn những lúc phải hạ đôi cánh thiên thần xuống cánh đồng cơm áo. Lời tâm sự lúc này sao quá đỗi xót xa:

Cúi xin em

những nợ nần

vay em từ lúc

thơ cầm trên tay

hoặc:

Áo cơm như một ngọn roi

quất ba - con ngựa đã còi hết xương

Và con ngựa đã còi hết xương ấy vẫn buồn vui đi cà tửng giữa đời để hí lên trong cô độc những tiếng thơ lục bát tài hoa...

                                                        Huế,ngày mưa lớn 2003

               (Nguồn: Văn nghệ Quảng Ngãi, số đặc biệt 2003)