TỲ BÀ
.......
Tôi qua tim nàng vay du dương
Tôi mang lên lầu lên cung Thương
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng
Tình tang tôi nghe như tình lang
Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi
Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu
Sao tôi không màng kêu: em yêu
Trăng nay không nàng như trăng thiu
Đêm nay không nàng như đêm hiu
Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân
Buồn sang cây tùng thăm đông quân
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông.
Diễn đàn lý luận
NHÀ THƠ ĐỊNH HẢI QUA ĐỜI ĐỂ LẠI MÙA XUÂN BAO ĐIỀU LẠ
NHÀ THƠ ĐỊNH HẢI QUA ĐỜI ĐỂ LẠI MÙA XUÂN BAO ĐIỀU LẠ
TỪ: Vanvn- 31 Tháng 8, 2026 lúc 10:12
Theo tin từ nhà thơ Trần Đăng Khoa, nhà thơ Định Hải – tác giả “Bài ca trái đất” nổi tiếng, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật, vì tuổi cao sức yếu đã trút hơi thở cuối cùng vào hồi 11 giờ 56 phút trưa ngày 30.8.2026, hưởng thọ 90 tuổi. Tang lễ của ông sẽ được thông báo sau.
Nhà thơ Định Hải (1937 – 2026)
Nhà thơ Định Hải, tác giả thơ “Bài ca trái đất” (được nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc thành ca khúc “Trái đất này là của chúng mình”) đã qua đời sau những năm tháng lâm bệnh. Người gieo mầm trong trẻo khép lại hành trình chốn nhân gian, nhưng “quả bóng xanh” thơ ca của ông sẽ mãi bay giữa vòm trời ký ức của bao thế hệ thiếu nhi Việt Nam.
Trên trang cá nhân, nhà thơ Trần Đăng Khoa gửi lời chia buồn sâu sắc với cô giáo Đỗ Kim Hải, các con nhà thơ Định Hải và gia quyến. “Đây là một tổn thất không gì bù đắp được… Đau xót vĩnh biệt anh. Anh Định Hải ơi”! Nhà thơ Trần Đăng Khoa nghẹn ngào thương tiếc trên trang cá nhân.
Nhà thơ Định Hải tên thật là Nguyễn Biểu, sinh ngày 6.6.1937 tại xã Định Hải, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, nay là xã Định Tân, tỉnh Thanh Hóa. Ông lấy chính tên mảnh đất chôn rau cắt rốn làm bút danh. Tốt nghiệp khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (khóa 1956 – 1959), ông kinh qua nhiều vị trí công tác quan trọng: từ làm việc tại Bộ Giáo dục đến Nhà xuất bản Kim Đồng, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Tuổi Xanh và nguyên Trưởng ban Văn học thiếu nhi, Hội Nhà văn Việt Nam.
Không chỉ là một trong những nhà thơ có nhiều cống hiến cho nền văn học thiếu nhi Việt Nam, ông còn là nhà thơ đặc biệt khi có tác phẩm được lựa chọn giảng dạy liên tục từ lớp 1 đến lớp 5 trong chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt như như “Đàn kiến nó đi”, “Bài ca trái đất”, “Chồng nụ chồng hoa”…
Các tác phẩm chính của ông bao gồm: Hoa mùa xuân (truyện ký, 1963), Thăm Bắc Lý (truyện ký, 1964), Bàn tay gieo hạt (truyện, 1967), Chồng nụ chồng hoa (thơ, 1970), Hươu cao cổ (thơ, 1975), Nhành hoa trong vườn sớm (thơ, 1979), Bài ca trái đất (thơ, 1983), Nụ hôn học trò (thơ, 1988), Bao nhiêu điều lạ (thơ, 1994), Thơ với tuổi thơ (2003); Bài ca trái đất (thơ tuyển bao gồm cả thơ viết thiếu nhi và viết cho người lớn 2005)…
Tác phẩm “Bài ca trái đất” của nhà thơ Định Hải
Thơ Định Hải không áp đặt tư duy người lớn lên trẻ nhỏ, mà mượn chính đôi mắt ngây thơ của trẻ để nhìn thế giới, giúp các em nhận diện cái đẹp từ những điều giản dị nhất. Sức sống bền bỉ nhất trong di sản thơ Định Hải chính là bài thơ “Bài ca trái đất”, sáng tác năm 1978 tại Berlin khi ông cùng đoàn thiếu nhi Việt Nam tham dự Trại hè thiếu nhi quốc tế. Chứng kiến khoảnh khắc trẻ em đa sắc tộc từ khắp năm châu nắm tay nhau nhảy múa quanh quả địa cầu khổng lồ, những câu thơ mang tinh thần nhân ái toàn cầu đã trào dâng trong tâm hồn thi sĩ.
Bài thơ sau đó được nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc thành ca khúc “Trái đất này là của chúng mình”, trở thành một trong 50 bài hát thiếu nhi Việt Nam hay nhất thế kỷ 20. Tác phẩm không chỉ là khúc ca của tuổi thơ Việt Nam mà còn là lời xướng ngôn về quyền sống, quyền bình đẳng và khát vọng hòa bình của trẻ em trên toàn thế giới.
Không dừng lại ở vai trò sáng tác, nhà thơ Định Hải còn thể hiện tầm vóc của một nhà hoạt động văn học thiếu nhi đầy bản lĩnh. Ông luôn giữ cho trang viết của mình và các đồng nghiệp tinh thần trong trẻo, tự nhiên. Đặc biệt, Định Hải là người có công phát hiện và bồi dưỡng nhiều tài năng văn học. Ông chính là biên tập viên đầu tiên phát hiện ra tập thơ chép tay của cậu bé Trần Đăng Khoa. Sau này, ông tiếp tục là người giới thiệu, viết lời tựa và đồng hành cùng nhiều cây bút thiếu nhi khác. Với những cống hiến trọn đời cho văn học và thế hệ trẻ, nhà thơ Định Hải đã vinh dự được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007.
Nhà thơ Định Hải đã khép lại hành trình gieo hạt của mình, nhưng “quả bóng xanh” thơ ca mà ông để lại vẫn tiếp tục bay giữa trời xanh ký ức, làm mát lành tâm hồn của biết bao thế hệ tuổi thơ Việt Nam.
VOV-VANVN
Nhà thơ Định Hải: Mùa xuân bao điều lạ
Vanvn- Cập nhật ngày: 1 Tháng 9, 2026 lúc 12:52
Như tin đã đưa, vì tuổi cao sức yếu nhà thơ – nhà báo Định Hảiđã qua đời vào lúc 11h56 ngày 30.8.2026 (nhằm ngày 18.7 năm Bính Ngọ) tại Hà Nội, hưởng thọ 90 tuổi. Tưởng nhớ bậc lão thành có nhiều đóng góp cho văn chương và báo chí nước nhà, đặc biệt là thơ thiếu nhi, xin trân trọng giới thiệu lại bài viết của nhà văn Lê Phương Liên về nhà thơ Định Hải.
Tôi được gặp nhà thơ Định Hải từ mùa hè năm 1971. Lúc đó tôi mới 20 tuổi được in cuốn sách “Những tia nắng đầu tiên” ở NXB Kim Đồng. Cùng thời gian ấy Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức Hội nghị những người viết văn trẻ lần thứ hai, NXB Kim Đồng giới thiệu tôi (cây bút trẻ cộng tác viên) và anh Định Hải trưởng phòng biên tập của NXB Kim Đồng đi dự hội nghị này.
Cùng thời gian ấy Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức Hội nghị những người viết văn trẻ lần thứ hai, NXB Kim Đồng giới thiệu tôi (cây bút trẻ cộng tác viên) và anh Định Hải trưởng phòng biên tập của NXB Kim Đồng đi dự hội nghị này.
Đến hội nghị tôi choáng ngợp trước những nhà văn tên tuổi lừng lẫy mà mình mới chỉ được “gặp” trên sách báo. Anh Định Hải quen biết nhiều nên trò chuyện giao lưu rất rộng. Còn tôi, cả ngày ở hội trường nghe các bài phát biểu, chỉ biết ngồi im một chỗ trước rất nhiều ánh mắt nhìn mình.
Đến buổi chiều liên hoan ăn tiệc, tôi rời hội trường lẳng lặng bỏ về nhà. Thế rồi khi tôi đang ăn cơm với mẹ bỗng có tiếng gõ cửa. Anh Định Hải đến! Anh nhìn mâm cơm của hai mẹ con sơ sài rau dưa rồi nói: “Sao mà Liên dại thế. Bữa liên hoan rất ngon lại bỏ về ăn cơm rau với mẹ”. Mẹ tôi nói như người biết lỗi: “Cháu nó còn nhút nhát lắm. Thật là cháu có lỗi với các anh chị nhà xuất bản, các bác nhà văn”.
Anh Định Hải cười xòa: “Không có gì đâu. Thôi bây giờ xin phép bác cho cô Liên đi dự cuộc gặp mặt với các nhà văn ở trụ sở Hội nhà văn Việt Nam”. Khi ấy tôi vẫn rất ngần ngại. Thế rồi tôi linh cảm thấy anh Định Hải là một người có tâm trong sáng, tôi đã đi theo anh.
Tối đó anh Định Hải đi xe đạp đèo tôi đến trụ sở Hội Nhà văn ở 65 Nguyễn Du, Hà Nội). Anh dẫn tôi đi chào các nhà văn lớn Nguyễn Đình Thi, Tô Hoài, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Hoàng Trung Thông… và các nhà văn trẻ đang nổi danh Lê Lựu, Bằng Việt, Vũ Quần Phương, Xuân Quỳnh, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Phan Thị Thanh Nhàn…
Đó là cuộc gặp mặt đầu tiên của tôi với văn giới nước nhà. Từ đó trở đi, đã bao nhiêu năm tháng, tôi đồng hành với anh Định Hải trong bao nhiêu chuyến đi và bao nhiêu hoạt động.Anh luôn ứng xử với tôi như người anh trai đối với em gái. Những năm đổi mới, tôi có xe máy đèo anh đi hội họp, giao lưu. Anh nói vui: “Ngày xưa anh đèo em bằng xe đạp vất vả hơn bây giờ em đèo anh bằng xe máy”. Năm ấy nhà thơ Định Hải đã 70 tuổi rồi.
Bao năm làm việc cùng với nhà thơ Định Hải tôi hiểu ông không phải là người ngây thơ mà là người từng trải có tâm hồn trẻ thơ. Phải chăng ông đã được huấn tập trong bầu không khí NXB Kim Đồng thuở đó? Vâng đúng vậy, và còn một lẽ sâu xa ông đã được thừa hưởng truyền thống gia đình, quê hương.
Bìa tập “Bài ca Trái đất”. Ảnh: Thanh Xuân
Nhà thơ Định Hải tên thật là Nguyễn Biểu, sinh ngày 6.6.1937 tại xã Định Hải, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Bút danh “Định Hải” là tên quê hương của nhà thơ. Quê hương Định Hải đã là nơi hội tụ của nhiều nhà văn thời kháng chiến chống Pháp như ba anh em Vũ Cao, Vũ Ngọc Bình, Vũ Tú Nam, nhà thơ Minh Huệ… Ông anh ruột Nguyễn Bao đã lôi cuốn người em Nguyễn Biểu tập làm thơ từ thuở học trò trường huyện.
Từ một học trò có năng khiếu thơ, năm 1956 Nguyễn Biểu vào học khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khi ra trường công tác tại Bộ Giáo dục một thời gian, đến năm 1962 ông về làm việc tại NXB Kim Đồng. Thế rồi từ một Nguyễn Biểu làm thơ tình tứ dần dần trở thành Định Hải – nhà thơ chuyên viết cho thiếu nhi. Với những tập thơ “Chồng nụ chồng hoa” (1970); “Hươu cao cổ” (1975); “Em hát – đu quay” (1976); “Bài ca trái đất” (1983); “Bao nhiêu điều lạ” (1994)…
Định Hải cùng Võ Quảng, Phạm Hổ trở thành những vị thủ lĩnh của dòng thơ thiếu nhi nửa cuối thế kỷ XX. Bàn về làm thơ thiếu nhi, nhà thơ Định Hải đã nói: “Làm thơ cho thiếu nhi chỉ có thể thành công bằng con đường hóa thân thành các em. Ngoài ra, khi ta đứng ở cương vị người lớn để nói với các em, hoặc cảm nghĩ và làm thơ về các em thì đó không phải là thơ thiếu nhi”.
Bài thơ của nhà thơ Định Hải in trong sách giáo khoa.
Nhà thơ Định Hải đã kể rằng: Một buổi tối năm 1969 có anh bộ đội trẻ tìm đến tòa nhà 64 Bà Triệu – khi ấy là trụ sở NXB Kim Đồng. Tòa nhà 64 Bà Triệu ngoài hai tầng chính có một tầng hầm. Hồi đó một số gia đình cán bộ đã được phân phối căn hầm làm nhà ở. Căn hầm chật chội ẩm thấp đã từng là tổ ấm của nhà thơ Định Hải và còn là nơi đón tiếp các cộng tác viên ngoài giờ làm việc.
Anh bộ đội Hoàng Minh Chính tối đó đã tìm đến căn hầm gia đình nhà thơ Định Hải để gửi gắm một bản thảo. Anh đã giao cho nhà thơ Định Hải tập thơ chép tay “của tin còn một chút này” trước khi ra chiến trường. Sau cuộc gặp ngắn ngủi, anh bộ đội vội vã lên đường. Nhà thơ Định Hải đã đọc chọn và biên tập một số bài thơ trong tập bản thảo (trong đó có bài thơ “Hương rừng”) để cho ra đời tập thơ “Mặt trời xanh” (NXB Kim Đồng, 1971). Tập thơ có tên tác giả là Minh Chính. Từ khi tập thơ ra đời NXB Kim Đồng đã không thể liên lạc với tác giả bài thơ “Hương rừng”. Anh bộ đội Hoàng Minh Chính đã hi sinh ở chiến trường Quảng Trị vào năm 1970. Ngày nay hàng triệu trẻ em Việt Nam đã thuộc, đã hát những câu:
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
