• Trang chủ
  • Bích Khê
  • Tác phẩm
  • Thi hữu
  • Diễn đàn lý luận
  • Thơ phổ nhạc
  • Tư liệu
  • Tin văn
  • Bạn đọc
  • Liên kết website
  • Thi tập
  • Tự truyện
MENU
  • Thi tập
  • Tự truyện
Hỗ trợ - Tư vấn
Thông tin cần biết
TỲ BÀ
.......
Tôi qua tim nàng vay du dương 
Tôi mang lên lầu lên cung Thương 
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng 
Tình tang tôi nghe như tình lang 

Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi 
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi 
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi 
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi 

Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu 
Sao tôi không màng kêu: em yêu 
Trăng nay không nàng như trăng thiu 
Đêm nay không nàng như đêm hiu 

Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân 
Buồn sang cây tùng thăm đông quân 
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng 
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông. 
 
Diễn đàn lý luận
 
NỮ SĨ CẨM LAI TRONG HÍ QUYỂN THƠ MỚI - Tiểu luận NGUYỄN HỮU SƠN

NỮ SĨ CẨM LAI TRONG HÍ QUYỂN THƠ MỚI - Tiểu luận NGUYỄN HỮU SƠN



NGUYỄN HỮU SƠN

NGUỒN Baovannghe.vn - 01/10/2026

Nhà thơ Cẩm Lai (5/5/1923 - 1/9/2006), tên đầy đủ là Lê Thị Cẩm Lai, bút danh Việt Hương. Bà sinh ở xã Đại Nài, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh (nay thuộc thành phố Hà Tĩnh).

Thuở nhỏ, bà theo học trường Nữ sinh Đồng Khánh (Huế), sau tham gia cách mạng, hoạt động ở Liên khu IV và cùng các ông Phan Đăng Tài, Phan Trọng Bình và Nguyệt Tú thành lập Chi hội Văn nghệ đầu tiên của thị xã Hà Tĩnh (1946). Hòa bình lập lại (1954), bà tham gia Ban vận động, sáng lập và là Hội viên lớp đầu tiên của Hội Nhà văn Việt Nam (1957).

Nữ sĩ Cẩm Lai trong sinh quyển phong trào Thơ mới
Nhà thơ Cẩm Lai (1923 - 2006) Phác họa chân dung do AI chỉnh sửa.

Ngoài sáng tác thơ, nữ sĩ Cẩm Lai còn viết văn xuôi, hồi kí, dịch thuật. Bà đã in không dưới mười tập thơ, tiêu biểu có: Dòng máu trẻ (1947), Tơ tằm - Chồi biếc (in cùng Xuân Quỳnh, 1963), Mùa xanh (1972), Sắc biển (1979), Hương kỉ niệm (1990), Lời thơ dâng Bác (1990), Mây hồng (1993), Gió biếc (1999), Để ta khuyên gió (2000), Thơ (2003)... Điều đặc biệt thú vị là bà từng in khá nhiều thơ vào giai đoạn cuối mùa phong trào Thơ mới 1932-1945, được xem là tác giả Thơ mới quê Hà Tĩnh nổi tiếng cuối cùng (xếp sau Lê Khánh Đồng, Thái Can, Xuân Diệu, Quỳnh Dao, Huy Cận)…

Cẩm Lai khởi nghiệp sáng tác thơ ca khi phong trào Thơ mới cơ bản đã vượt đỉnh và Hoài Thanh - Hoài Chân đã hoàn tất Thi nhân Việt Nam (1942) nên có điều kiện kế thừa, tinh lọc, tích lũy kinh nghiệm. Điều này vừa là thuận lợi vừa là thách thức. Một mặt, thơ bà vượt qua những thử nghiệm ban đầu, sớm đạt tới trình độ nghệ thuật cao, nhuần nhị, uyển chuyển; mặt khác thấy thấp thoáng ảnh hưởng chất thơ, hình ảnh, cấu tứ, câu chữ của Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận… Nhìn chung, thơ Cẩm Lai in đậm đặc tính Thơ mới, bộc lộ sắc nét tình cảm con người cá nhân, con người thời đại, tình quê hương, đất nước và những vui buồn thế sự. Bài thơ Buổi tối viết ở Huế theo thể thơ Đường thất ngôn bát cú thể hiện suy tưởng, tâm tình lứa tuổi thơ trẻ, tuổi hồng:

“Hai dãy song song màn bỏ rũ,

Vừa vừa nho nhỏ một đường đi.

Cửa đóng im lìm như giấc ngủ,

Còn đang ấp ủ tuổi xuân thì…

 

Ánh đèn dìu dịu màu xanh mơ,

Nhẹ nhàng buông xa ánh sáng mờ.

Hơi thở đều đều theo nhịp điệu,

Có ai trong giấc còn đang mơ?”

Bài thơ Khách ngàn phương với bốn câu mở đầu hướng tới tái hiện mẫu hình khách lữ thứ tha hương trong bóng chiều bảng lảng và không gian thiếu vắng bóng người:

“Rừng vắng, lau thưa, ngựa xuống đèo,

Trời chiều, gió động, lá vàng reo.

Lá reo xao xác, cây tung lá,

Mỏi cánh chim trời khắc khoải kêu…”

Bài thơ Trăng lên khơi gợi tình cảm lãng mạn dịu nhẹ và cách cảm nhận quen thuộc của Thơ mới:

“Trời trải màn trong màu khói hương,

Hoa nương cành thấp ủ ôm sương.

Có gì dìu dịu rung rinh lá,

Hương tỏa từng không nhịp bước đường…”

Trong bài Vườn hoang, nữ sĩ biểu cảm nỗi niềm riêng trước cảnh vật cụ thể nhưng được nâng cao trong sự đối diện với thiên nhiên cao rộng và dằng dặc thời gian kiếp nhân sinh, với thước đo sự liên tưởng từ hôm nay ngược về muôn năm quá khứ:

“Trong im lặng vườn than miền hiu quạnh

Giọng ri ri dế khóc ngõ vườn hoang

Buồn rười rượi làm sao mà vắng lạnh

Nơi còn ghi bao dấu vết huy hoàng

Ghế xiêu vẹo, mồi ngon cho mối gặm!

Hơi hương đâu? Chết tự tháng năm nào?

Hồ xanh rờn, tràn lan bèo cỏ ngập

Và hung tàn bụi dứa cạnh hồ sâu!

Luống đất cũ dâng nức mùi hoang dã

Cỏ cao tràn lấn át mặt đường đi

Hoa bạch đại ngây mặt nhìn bụi lá

Xa xôi rồi! Nhắc nhở nữa làm chi!”

Đến bài Núi Hồng Lĩnh ở Hà Tĩnh có thêm đề từ “Non Hồng ai đắp mà cao” thể hiện tình yêu, niềm tự hào về quê hương xứ sở, vùng đất địa linh nhân kiệt và truyền thống văn hiến ngàn đời:

“Đây linh khí ngàn phương tinh tụ mãi

Đỉnh non Hồng khẳng khái đượm thiêng liêng

Biển muôn trùng mang mang thu nhỏ lại

Chân non hung sóng soãi vũng ao tiên

Núi trập trùng từng dãy đứng ngang nhiên

Cây run rẩy gió băng miền duyên hải

Gió vi vút run lên lời cảm khái

Oai hùng xưa chừng trải mấy phen rồi

Đỉnh non thần: mây phủ bốn xuân tươi

Non trăm động cảnh đời đời hùng tráng

Của đất nước: đây một vùng danh thắng

Còn ai người chiêm ngưỡng vẻ sắt son.”

Đặc biệt hơn, tròn 80 năm về trước, nữ sĩ Cẩm Lai đã cho in truyện thơ lục bát Bóng ai? (ghi rõ ‘Truyện bằng thơ’) dài 140 câu, chia thành 6 đoạn (đoạn dài nhất 64 câu, ngắn nhất 10 câu) kể về mối tình tan vỡ giữa chàng trai “giang hồ”, “người nam nhi”, “tu mi”, “khách anh hùng” với cô gái quê dịu dàng, yểu điệu, chung tình, đẹp người đẹp nết. Hai người yêu nhau nhưng chàng phải ra đi, quyết chí ra đi mưu việc lớn:

“Giang hồ nặng nợ non sông

Ra đi ngang dọc vẫy vùng tài trai…”

Ba năm sau chàng trở về gặp lại được người xưa và thấu tỏ cảnh ngộ người tình. Nàng bày tỏ nỗi niềm chỉ vì chữ hiếu, vì tình mẹ, vì “tòng phụ” mà phải yên bề gia thất, hóa thành kẻ lỗi hẹn, phụ tình, phụ lời nguyền xưa.

“Dám xin xét thấu nỗi oan,

Bẻ duyên đâu phải tự bàn tay ta.”

Đoạn kết là sự cảm thông của chàng trai với cô gái. Chàng không một lời trách cứ, giận hờn mà khuyên nhủ người xưa quên đi chuyện xưa, mong người xưa mặn nồng trong duyên mới:

“Quên đi em, mối tình đầu!

Nhắc chi em, nỗi thảm sầu ái ân!

Xóa nhòa đi! Mộng tuổi xuân

Để lòng quên lãng mờ dần vết thương

Tình xưa, đã lỡ yêu đương

Nhưng còn duyên mới thắm hương mặn nồng

Giữ cho trọn đạo vợ chồng

Mong em sung sướng, ấy lòng anh vui

Về đi em, gió lên rồi!

Về đi, đừng ngóng phương trời bóng ai!”

Trên tất cả, truyện thơ Bóng ai? của nữ sĩ Cẩm Lai vừa tái hiện mô típ “ra đi” với khách anh hùng, khách chinh phu gánh nợ non sông, bậc trượng phu tang bồng hồ thỉ, đấng nam nhi, hiệp sĩ lãng du, lãng tử phong trần đã trở thành kinh điển, truyền thống, vừa thể hiện chủ đề bi kịch tình yêu vốn phổ biến trong phong trào  Thơ mới. Khác với thói thường, bi kịch tình yêu tan vỡ ở đây lại thắp sáng niềm tin và tinh thần vị tha, nhân bản, nhân ái. Trên phương diện nghệ thuật, truyện thơ Bóng ai? góp thêm một kiểu loại thơ lục bát độc đáo, đan xen giữa hình thức tự sự và tiếng nói trữ tình sâu lắng, cần được ghi nhận, đánh giá đúng mức.

Nhà thơ Cẩm Lai thuộc số những cây bút xuất hiện vào chặng cuối phong trào Thơ mới, thuộc lớp sau của năm cây bút nữ Hằng Phương - Vân Đài - Mộng Tuyết - Anh Thơ - Thu Hồng đã được Hoài Thanh - Hoài Chân ghi danh trong Thi nhân Việt Nam, nhưng cũng kịp để lại dấu ấn sáng rõ. Việc sưu tập đầy đủ các tác phẩm thơ ca Cẩm Lai xuất hiện trước 1945 sẽ góp phần xác định đúng vị trí thơ bà trong sinh quyển phong trào Thơ mới và vị thế cây bút Thơ mới xuất sắc cuối cùng của Hà Tĩnh trong tổng thể nền thơ dân tộc và hiện đại giai đoạn nửa đầu thế kỉ XX.

 



Tin tức khác

· LUẬN VỀ THỂ TÍNH THƠ BÙI GIÁNG QUA 'NGÀN THU RỚT HỘT' - Tiểu luận VÕ QUỐC VIỆT
· HIỆN VÀ HÓA - KHOẢNG KHÔNG THƠ PHẠM CÔNG THIỆN
· VỊ THÁM HOA NƯỚC VIỆT NÀO TỰ LÀM MÌNH ĐIẾC GIỮA THỜI NHIỄU LOẠN?
· HỮU LOAN - ĐÈO CẢ - Tiểu luận ĐẶNG TIẾN
· BẢN ĐỒ XƯA NHẤT VỀ CHỦ QUYỀN HOÀNG SA CỦA VIỆT NAM THẾ KÝ XVI
· NHÀ LÝ SỬ DỤNG VOI CHIẾN TRONG CHIẾN TRANH VỚI CHIÊM THÀNH NHƯ THẾ NÀO?
· THÁI BÁ LỢI - TỪ QUÂN Y SĨ ĐẾN NHÀ VĂN
· TIỀN NHÂN MỞ ĐẤT PHƯƠNG NAM CÓ SỰ GÓP CÔNG LỚN CỦA 2 CON GÁI CHÚA SÃI NGUYỄN PHÚC NGUYÊN
· 'VUA' VÀ 'HOÀNG ĐẾ' GIỐNG NHAU VÀ KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?
· LỆNH ĐO ĐẠ, CẮM BIA SỞ CỨU, CHO XÂY DỰNG ĐỀN MIẾU Ở HOÀNG SA THỜI MINH MẠNG
· NGƯỜI ĐI TÌM 'MÙA THỨ 5'
· SÁNG TỎ GỐC TÍCH CÁC VUA HÙNG QUA NGỌC PHẢ HÙNG VƯƠNG
· CUỐN TỰ TRUYỆN CỦA ANDERSEN VÀ NHỮNG ĐIỀU CHƯA BIẾT VỀ ĐẠI VĂN HÀO THẾ GIỚI
· NHÀ LÝ DÙNG 5 CON VOI, LẤY LẠI 'ĐẤT MỎ VÀNG' RA SAO? - Tiểu luận LÊ TIÊN LONG
· MỘT BIỂU HIỆN CỦA TINH THẦN HÒA HỢP DÂN TỘC - Tiểu luận TRẦN HOÀI ANH
· VẺ ĐẸP HÌNH THỂ PHỤ NỮ TRÊN CÁC TRANG VĂN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN
· CHUYỆN QUANH CÁ GỖ XỨ NGHỆ
· NHÀ VĂN THẠCH LAM - NGƯỜI 'VẼ' CHẤT THƠ VÀO TỪNG TRANG VĂN
· HOÀNG CẦM - TỪ 'KIỀU LOAN' ĐẾN 'VỀ KINH BẮC'
· DẤU ẤN ĐẶC BIỆT CỦA ĐIỆN ẢNH VIỆT TẠI LIÊN HOAN PHIM BUSAN 2026

Tin tức mới
♦ LUẬN VỀ THỂ TÍNH THƠ BÙI GIÁNG QUA 'NGÀN THU RỚT HỘT' - Tiểu luận VÕ QUỐC VIỆT (12/11/2026)
♦ HIỆN VÀ HÓA - KHOẢNG KHÔNG THƠ PHẠM CÔNG THIỆN (12/11/2026)
♦ VỊ THÁM HOA NƯỚC VIỆT NÀO TỰ LÀM MÌNH ĐIẾC GIỮA THỜI NHIỄU LOẠN? (12/11/2026)
♦ GIẢI THƯỞNG BOOKER 2026 TRAO CHO TIÊU THUYẾT HẬU TẬN THẾ (12/11/2026)
♦ CHÙM THƠ NGUYỄN HẢI YẾN - CHIẾC GHẾ AI NGỒI LÀ ĐẢM BẢO Ý ĐẸP LỜI HAY (09/11/2026)
Bạn đọc
Quảng cáo
 

Bích Khê tên thật là Lê Quang Lương

Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)

Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.

Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.

Tong truy cap Tổng truy cập: 2418182
Trong thang Trong tháng: 234706
Trong tuan Trong tuần: 81
Trong ngay Trong ngày: 159917
Truc tuyen Trực tuyến: 16

...

...

Designed by VietNetNam