CHUYỆN LÀNG CHUYỆN XÓM KỲ 11. VƯỜN TRONG - XÓM MỚI - Hồi ức MAI BÁ ẤN

- Hồi ức MAI BÁ ẤN

Từ Xóm Bến (Phú Quý 1) nhìn vào phía trong Nam có một vệt rừng cây rậm rạp, hoang sơ nối từ rừng/vườn Bà Kiệt ở phía Tây xuống, nằm phía trong Xóm Bến, nên gọi là “Vườn Trong” vì nó thuộc Phú Quý 1. Có lẽ cũng như Rừng Đốt (Gò Đốt) phía Đông Nam Xóm Bến, xưa, có lẽ đây cũng là một “vệt rừng cát thưa” nhiều cây cối không có người ở. Về sau, người dân thuộc Gò Đu Hạ (Phú Quý 2) và Trà Tây khai khẩn thành những khu vườn (chủ yếu để trồng khoai Lang). Bờ rào ngăn những khu vườn này là những hàng rào dày với những cây Duối cổ thụ, cây Bứa (vết tích của vệt rừng xưa). Riêng phía Nam của Vườn Trong giáp với cánh đồng từ đồng Bàu Đá xuống Xóm Giữa của Trà Tây là những lùm Tre nối thành hàng dọc theo con mương dẫn nước từ Đập Trà Tây chảy từ phía Tây rồi bọc phía Nam chạy thẳng về hướng Đông dọc theo Vườn Trong để dẫn nước về tưới cho các cánh đồng phía Đông Nam của thôn Trà Tây, giáp với Rừng Sác nối xuống cả chân Núi Yên Ngựa (tức “Núi Thành đi đầu diệt Mỹ”) thuộc xã Kỳ Liên (Tam Nghĩa) nay là xã Núi Thành.

ẢNH 1. Đồng Bàu Đá (bên trái ảnh là hàng cau phía Đông Nam chùa Phú Sơn, góc bên phải ảnh chính là đầu phía Tây Vườn Bà Kiệt). Chỗ đứng chụp ảnh (có trụ đường sơn đỏ) chính là con đường chính hiện nay (từ Xóm Bến xuyên qua Vườn Trong qua cống mương dẫn nước Đập Trà Tây vào thẳng Xóm Chùa đến phía đầu Xóm Trên (Trà Tây).

Trước kia, vệt rừng dài từ Rừng/Vườn Bà Kiệt xuống cuối Vườn Trong chỉ có ba con đường nhỏ từ hương lộ chính của Xóm Bến và Xóm Chợ (Phú Quý 1) đi ngang qua vườn, vào thôn Trà Tây. Con đường chính là từ Cầu Bà Giày chạy lên (nằm ngay đầu trên Xóm Bến - đối diện cây Bàng cùa Tiền Nhơn phía Bắc hương lộ) vào chùa Phú Sơn, rồi băng qua Xóm Chùa (ngay phía Đông chùa) vào thẳng đầu trên của Xóm Trên (Trà Tây). Con đường thứ hai nằm ngay giữa Xóm Bến (chỗ ngã ba dưới Nhà thờ tộc Mai của tôi hiện nay), đó là một con đường nhỏ băng qua Đồng Bé vào thẳng phía Đông, phần cuối của Vườn Trong, vào Xóm Giữa (Trà Tây). Còn con đường nhỏ mé phía Tây Vườn Bà Kiệt, dọc theo con mương chính từ Đập Trà Tây chạy vào, thì người Xóm Chợ (Phú Quý 1) men theo bờ mương dưới Cống Ông Thành vào, rồi nhập vào đường vô Chùa Phú Sơn.

ẢNH 2. Từ con đường chính ở ẢNH 1 chạy thẳng vào cuối Xóm Chùa, đầu Xóm Trên (Trà Tây). Đây là Bảng chỉ đường đặt phía đối diện cuối con đường: rẽ trái xuống trụ sở Thôn Trà Tây cũ, rẽ phải là lên Xóm Gò Đu và Xóm 2 - trụ sở thôn Phú Quý 2 cũ.

Sau 1975, đường vào Chùa Phú Sơn dời xuống phía dưới đường cũ khoảng 500 mét xuyên ngang Gò Sớ (Đồng Bé) chạy thẳng vào Nam, vượt khỏi Vườn Trong, qua cái cống (mương dẫn nước Đập Trà Tây) cùng cánh đồng hẹp trước Chùa thì hợp với đường từ chùa xuống tạo thành một ngã tư, rẽ phải lên hướng Tây là vào Chùa Phú Sơn, rẽ trái xuống phía Đông là Xóm Giữa (Trà Tây), còn chạy thẳng vào Nam chính là con đường cũ ngang qua Xóm Chùa vào đầu Xóm Trên của Trà Tây như đã nói.

Từ ngày có con đường mới này thì hai con đường nhỏ trước đây không còn nữa. Hiện nay, con đường mới (qua Gò Sớ) vào Chùa Phú Sơn nối vào Vườn Trong, hai bên đường hình thành một khu dân cư đông đúc thuộc Xóm Bến (Phú Quý 1). Còn toàn bộ Vườn Trong cũng đã hình thành một khu dân cư mới nên cư dân mới ở đây tự gọi tên xóm mình là “Xóm Mới”. Vì, như đã nói ở trên, Vườn Trong chủ yếu là thuộc sở hữu của dân Gò Đu (Phú Quý 2 - xứ Bìn Nin) và dân Xóm Trên của thôn Trà Tây nên dù là đất của Phú Quý 1 (xứ Đồng Bé), nhưng lại là con cháu của những người ở Gò Đu và Trà Tây ra định cư nên họ cứ đinh ninh xứ của mình là xứ Bìn Nin (theo bài cúng gốc của ông bà trước đây). Vì lẽ đó, gọi khu dân cư này là thuộc Xóm Bến thì họ không chấp nhận mà gọi là Xóm Giữa thuộc Trà Tây thì lại không đúng vì đất thuộc Phú Quý 1. Vì thế mới ra đời cái tên “Xóm Mới”.

ẢNH 3. Xóm Gò Đu Hạ (7 hộ nhập vào thôn Trà Tây mới) nhìn từ cuối Phú Quý hiện nay. Đa số cư dân mới của “Xóm Mới” xuất phát từ Xóm Gò Đu Hạ và Xóm Giữa thôn Trà Tây.

May thay, đến tháng 7 năm 2026, khi sắp xếp lại các thôn thì 07 hộ thuộc Gò Đu Hạ (Phú Quý 2) và toàn bộ thôn Phú Quý 1 đã sáp nhập vào Trà Tây thành thôn Trà Tây mới. Nên trong quá trình sáp nhập, những người dân gốc Phú Quý 1 thì buồn, nhưng riêng cư dân ở Vườn Trong - “Xóm Mới” này thì lại rất vui.

KỲ 12 TIẾP THEO. XÓM CÂY NỔ VÀ XÓM GÒ ĐU