CHUYỆN LÀNG CHUYỆN XÓM: KỲ 12. XÓM CÂY NỔ VÀ XÓM GÒ ĐU - Hồi ức MAI BÁ ẤN

- Hồi ức MAI BÁ ẤN

1. Xóm Cây Nổ là một xóm nhỏ thuộc thôn Phú Quý 2, phía Nam giáp xóm Gò Đu Hạ, Tây Nam giáp Gò Đu Thượng, chính Tây giáp Xóm 2, phía Tây Bắc là Xóm Quy Khu (Phú Quý 2), phía Bắc là xóm Đồng Vỡ (Phú Quý 1) và phía Đông tiếp giáp với một hẻo đồng ruộng nhỏ nằm dưới chân triền Tây đồi Bàu Đá. Nghe đâu ngày xưa, có một cây Nổ lớn nằm trong xóm, nhưng nay, hỏi thăm người trong xóm thì cái cây Nổ không còn dấu tích và cũng không mấy ai biết đích xác nó nằm ở vị trí nào.

ẢNH. Nhà ông 5 Loan đầu xóm Cây Nổ (nơi con đường cũ từ Xóm Chợ qua Đồng Vỡ chạy lên)

Trên con đường cũ băng qua Đồng Vỡ từ Xóm Chợ (Phú Quý 1) chạy lên, thì đầu Xóm Cây Nổ là nhà ông Năm Loan, có một con đường liên thôn chạy thẳng lên hướng Tây Nam để qua thôn Đa Phú (Con đường này nay vẫn còn). Trên đầu xóm, giáp với phía Đông Nam Xóm Quy Khu (Phú Quý 2) cũng có một con đường từ dưới Đồng Vỡ (Phú Quý 1) chạy vào Nam. Con đường cũ từ nhà ông Năm Loan chạy một đoạn thì chia hai nhánh: một nhánh chạy lên Tây Nam nhập vào con đường phía Tây xóm, giáp với Xóm 2; còn một nhánh rẽ về Đông Nam giáp với con đường liên thôn chạy từ thôn Trà Tây lên Gò Đu Hạ và thẳng lên Gò Đu Thượng, nhập lại với con đường liên thôn phía Tây, ngay Ngã tư nhà ông Ba Thêm, xuyên con đường chạy ngang về phía Nam qua thôn Đa Phú. Chỗ ngã tư nhà ông Ba Thêm này, chạy thẳng lên phía Tây là Nhà Văn hóa thôn Phú Quý 2 cũ (nằm trên con đường xuyên Đông - Tây qua Xóm 2, ngang “Xóm nhà giàu” lên hướng nhà ông Dũng), nhập vào con đường tiếp giáp với đồng Bàu Đưng từ đầu Xóm Cây Nổ, Xóm Quy Khu chạy lên theo hướng thẳng lên Phú Quý 3 và thông qua thôn Trung Thành (thôn 4). Đến tháng 7 năm 2026 thì Trung Thành nhập vào thôn Trung Lương (Thôn 5) thành thôn Trung Lương mới.

ẢNH. Hẻo đồng lúa hẹp phía Đông xóm Cây Nổ giáp với phía Tây chân Đồi Bàu Đá (Đồi Bàu Đá phía cuối góc phải ảnh)

2. Xóm Gò Đu cũng thuộc Phú Quý 2, gồm Gò Đu Hạ phía Đông giáp Xóm Chùa thuộc thôn Trà Tây (Thôn 1) và Gò Đu Thượng giáp với thôn Đa Phú (Thôn 2) phía Tây Nam và liền kề Xóm Gò, Xóm 2 ở phía Tây, Xóm Cây Nổ ở phía Tây Bắc.

ẢNH. Ngã ba từ Gò Đu lên phía Tây Nam (đến Ngã tư Ba Thêm).

Ngôi mộ lớn của ông Thỉ tổ họ Mai tôi được an táng trong Vườn Bà Hiến thuộc Xóm Gò Đu Hạ. Trước đây ngôi mộ có diện tích khá lớn. Vốn là một trong số những tộc họ đến khai cơ lập nghiệp sớm ở vùng đất này, lại có nhiều người rành về phong thủy, nên mộ ông Thỉ tổ Mai Bá Kỳ được an táng ở một khu đất có phong thủy đẹp. Mộ nằm trên vườn gò cao, mặt hướng về hướng Đông Nam nhìn ra cánh đồng Đa Phú - Trà Tây chạy giáp vào chân núi Răng Cưa. Ngày nay, dưới chân triền núi này chính là đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi.

Xóm Gò Đu Hạ trước đây dân cư thưa thớt, nhưng hiện nay nhà ở đã mọc kín. Vì vậy, khi xây lăng cho ngài Thỉ tổ, anh em tôi cũng chỉ xin bàn bạc với chủ nhà vườn xây gọn lại nhiều so với khu đất mộ trước đây. Phía dưới ngôi mộ Tổ, chếch về hướng Đông Bắc, cách đó vài khu vườn cũng là một khu mộ của tiền nhân kế tiếp tộc Mai chúng tôi mà hiện nay không còn xác được danh tính, thứ bậc. Nay bảy ngôi mộ này nằm trọn trong vườn nhà người khác, bao lần muốn dời đi, nhưng rồi do mộ đã lâu đời lại nằm ở thế đất quá tốt về phong thủy nên đến nay vẫn còn là những ngôi mộ đất, được hậu duệ tộc Mai chăm sóc hàng năm.

ẢNH. Ngã ba từ Gò Đu, bên phải là đường rẽ ra Xóm Cây Nổ (Phú Quý 2) về Đồng Vỡ, Xóm Chợ (Phú Quý 1) 

Từ Xóm Gò Đu chạy thẳng theo hướng Đông Bắc ra Xóm Bến, là vùng đất do tộc Mai khai khẩn lần lượt và định cư đầu tiên, vì thế mộ của các tiền nhân tộc Mai thường nằm trên những gò đồi đối diện với các cánh đồng như một hình thức canh giữ đất đai cả ba hướng Tây Nam, Tây Bắc và Đông Bắc của ngôi Nhà thờ Tộc ở Xóm Bến hiện nay.

ẢNH. Đường từ Gò Đu ra đồng, phía trong là núi Răng Cưa (có đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi)

Đến tháng 7 năm 2026 thì cả thôn Phú Quý 1 của tôi và 07 hộ thuộc Xóm Gò Đu Hạ được sắp xếp vào thôn Trà Tây. Khu nhà vườn có ngôi mộ Thỉ tổ của tộc Mai tôi chính là điểm cuối phía Tây của thôn Trà Tây mới, giáp ranh với phía Đông cuối thôn Phú Quý mới (gồm Phú Quý 2 và Phú Quý 3 nhập lại) hiện nay.

ẢNH. Đứng giữa Gò Đu: đường rẽ trái là về Trà Tây (nhánh rẽ lên phía trên là ra cánh đồng, xuống mộ Tổ tộc Mai); đường rẽ phải là lên Ngã tư Ba Thêm, chỗ đứng chụp ảnh là đường ra xóm Cây Nổ

KỲ TIẾP THEO: XÓM QUY KHU