Lang bạt hai mươi năm, gã không để làm thơ mà để tầm thi thiên hạ. Gàn! Và rồi cái thu hoạch của gã từ những chuyến đi, từ chặng đời sống chết với thơ ca ấy là gì? Có trời mới biết. Người tử tế thì bảo: Thôi thì có tâm có tình với di sản thơ ca Việt, thì rồi trước sau gì cũng có phúc có lộc. Kẻ độc mồm bảo: Dở hơi. Người đa nghi thì bảo gã kiếm bộn đấy! Tôi hoài nghi tất cả. Nhưng tôi tin là gã hạnh phúc vì gã thoả mãn được cái ham mê của mình. Mà theo định nghĩa trong từ điển thì đúng là lão đang hạnh phúc. Vâng! Gã còn thu hoạch được thêm gì nữa không, thì chịu. Có cái tình bè bạn đâu đó. Có cái yêu mến của độc giả thần tượng đâu đó có giời biết. Nhưng cái chí tang bồng thì gã thừa. Vậy là sướng rồi. Tôi đồ rằng trên đời này, bây giờ đố có ai bỏ một phần đời đi sưu tầm thơ ca Việt rồi về sắp xếp, chọn lọc, thẩm định rồi đi vay tiền, in ra những tuyển tập đồ sộ cỡ… kỷ lục thế giới như Gia Dũng
Nguyễn Bỉnh Khiêm ra đời sau cái chết oan khuất của Nguyễn Trãi gần nửa thế kỷ. Cũng lại tới gần nửa thế kỷ sau ông mới đi thi, đỗ ngay trạng nguyên triều Mạc Đăng Doanh. Những tưởng được đem tài học giúp đời, nhưng tiếc thay sở nguyện của ông chẳng thành. Ông dâng tấu xin vua chém đủ mười tám tên lộng thần tham nhũng, nhưng không được vua nghe theo. Trạng Trình liền cáo quan về thẳng, không mảy may băn khoăn luyến tiếc. Điểm này thì ông có phần hơi khác với ức Trai. Ông tự vui với thú nhàn, với tự do tự tại: “Một mai, một cuốc, một cần câu. Thơ thẩn, dầu ai vui thú nào”. Rồi ông tự xem mình là kẻ dại khờ. Ông đem cái dại cái khờ cái ngu của mình mà đối lập với cái khôn cái ngoan cái khéo của người đời: “Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ. Người khôn, người đến chốn lao xao”
Trong cuộc đời hoạt động văn nghệ của mình, đây không phải là chuyến đi chiến trường duy nhất của Nguyễn Đình Thi. Hồi chiến dịch Điện Biên Phủ, ông đã từng theo chân bộ đội tác chiến tới tận các chiến hào, để sau đó viết tiểu thuyết “Xung kích”. Ông đi chiến trường hăng đến nỗi các nhà văn đồng nghiệp như Nguyễn Tuân, Tô Hoài phải phát..ghen, và nghe nói, cả Bác Hồ và Võ Đại tướng đã phải có lệnh “hãm” bớt đà lao xuống mặt trận của Nguyễn Đình Thi để bảo vệ tính mạng cho ông.
Đúng là “đất lành…thơ đậu”, mấy anh em Phùng Quán ở Quảng Ngãi chơi cả tháng mà không lúc nào dứt thơ và rượu. Hối ấy mà được như thế là…lên tiên rồi, khó mong gì hơn! Sau đó tôi cũng về Quảng Ngãi, rồi tiếp tục “lót đường” cho “gánh PQ” vào Qui Nhơn, cũng chơi được cả tháng, sau đó lại đi Nha Trang…Những ngày ở gần Phùng Quán, tôi mới được chứng kiến tửu lượng ác liệt của nhà thơ xứ Huế đô này. Phùng Quán chỉ cần uống rượu với vài nhát ổi xanh, hay một cái gì đó tạm coi là mồi, thế là…cạn ly đầy, đầy ly cạn, suốt ngày thâu đêm luôn.
Tình trong như đã, mà mặt ngoài chưa yên, bố của cô Nhiễu kiên quyết từ chối, khi nghe tin cô gái định lấy Nguyễn Ngọc Ký. Một người bạn thân tên là Cách vừa chở Nguyễn Ngọc Ký đến đầu ngõ thì bố của cô Nhiễu đã xua tay: “Không ai hoan nghênh. Ở đây không có Ký - Cách gì hết!”. Vừa buồn vừa tủi, Nguyễn Ngọc Ký than thở với nhà thơ Đoàn Văn Cừ. Vốn là hàng xóm của gia đình cô Nhiễu, nhà thơ Đoàn Văn Cừ khảng khái: “Cháu cứ yên tâm, để bác nói cho!”. Kéo bố của cô Nhiễu sang nhà uống rượu, “thi nhân Việt Nam” nức danh với bài thơ “Chợ Tết” mềm mỏng giải bày: “Người đời, ai cũng chết, chỉ có nhà thơ không chết, ông ạ! Cậu ấy tuy thua thiệt, nhưng là nhà thơ đấy! Hơn nữa, tên cậu ấy là Ngọc Ký, có nghĩa chữ viết trên đá quý giá. Chúng ta tuy viết bằng tay, nhưng chữ của chúng ta không thể có nhiều người muốn xin bằng chữ của cậu ấy viết bằng chân!”. Nể uy nhà thơ Đoàn Văn Cừ và nghe cũng xuôi tai, bố của cô Nhiễu đồng ý cho tổ chức đám cưới.
Tác phẩm Tắt Đèn vừa ra đời, đã có hai ông Nghị tự xưng là nguyên mẫu Nghị Quế. Ông Nghị Quế ở tỉnh Phúc Yên cho rằng: “Đích thị cha Tố nói tôi chứ còn ai. Tôi là Nghị Sâm, trong sách nói trẹo thành Nghị Quế. Còn vụ mua con nhà Thân, trong sách đổi thành Dậu…”, còn ông Nghị Thế ở tỉnh Bắc Ninh nhờ luật sư dằn mặt nhà xuất bản: “Chuyện nhà ông Nghị Thế cho vay nặng lãi là có, chuyện thỉnh thoảng đánh nông dân cũng có, nhưng đó là em gái ông Thế trực tiếp. Bà Nghị trong truyện có thân hình mập mạp là em gái ông Thế, còn vợ ông Thế dân Hà Nội, người mảnh mai, đẹp có tiếng Bắc Ninh, lại thường xuyên ở với ông Thế trên tỉnh không dính gì tới nhà quê. Chuyện mua bán con như trong truyện không hề xảy ra”.
Vũ trụ quan và nhân sinh quan của Nguyễn Du là tài - mệnh tương đố và dù nàng Kiều - giai nhân toàn bích nhất trong suốt hai thế kỷ qua cũng chưa thể có thêm đôi cánh để thoát khỏi mớ đèo bòng tài - mệnh. Ngược lại, những cô gái trong Diễm Xưa, Biển Nhớ, Nắng Thủy Tinh, Như Cánh Vạc Bay ... thì đích thị họ là những nàng tiên, bởi họ có đôi cánh tin yêu, toả ánh sáng nghê thường xuống chốn nhân gian này. Cái biệt tài của Trịnh Công Sơn là vậy! Những từ, tổ hợp từ như Phúc Âm Buồn, Vết Lăn Trầm, Biển Nhớ, Diễm Xưa, Tuổi Đá Buồn, Rồi Như Đá Ngây Ngô... thì phải chờ đến con người tài danh Trịnh Công Sơn mới đủ khả năng để gọi tên sự vật một cách diệu ảo.
Nếu coi thân phận của dân tộc ta dưới thời Pháp thuộc như thân phận của hổ trong cũi theo văn bản bài thơ này, (như nhà nghiên cứu Lê Đình Kỵ từng viết: vận vào những cái “thời oanh liệt” đầy những chiến công chói lọi của Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo,Lê Lợi, QuangTrung thì lại càng thấy hùng tráng và tự hào. Càng nhớ đến thời oanh liệt càng thấy uất ức phải bị tù hãm, xung quanh toàn là những cái tầm thường, nhỏ nhen , ngang trái của người dân mất nước, và nhiều nhà nghiên cứu đã có lý khi xếp nó (tức bài Nhớ rừng-VQP) vào xu hướng lãng mạn cách mạng rất hiếm hoi trước cách mạng tháng Tám ) e sẽ khó giải thích tính thống nhất của hình tượng. Hổ tượng trưng cho lòng yêu tự do thì sao chính hổ lại đầy tham vọng thống trị khắc nghiêt và tàn bạo cả muôn loài.
Dù lưu ký ức khác nhau về mẹ, nhưng nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, nhạc sĩ Phú Quang, nhạc sĩ Trần Tiến… đều cùng tâm trạng, “với mẹ, chúng tôi mãi là đứa trẻ lên ba”.
Bạn bè vẫn bảo nhau, anh Tường sở dĩ bị tai biến vì anh chỉ nhậu rượu với món…nói. Anh gần như rất ít khi đụng đũa tới mồi nhậu, dù là sơn hào hải vị. Với anh Tường, nhậu với món…nói là…đã nhất, sướng nhất! Thì tại sao, bây giờ không còn khả năng nhậu nữa, anh lại không phát huy cái “món nói” đặc sản này cho những bài viết của mình?
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
Lang bạt hai mươi năm, gã không để làm thơ mà để tầm thi thiên hạ. Gàn! Và rồi cái thu hoạch của gã từ những chuyến đi, từ chặng đời sống chết với thơ ca ấy là gì? Có trời mới biết. Người tử tế thì bảo: Thôi thì có tâm có tình với di sản thơ ca Việt, thì rồi trước sau gì cũng có phúc có lộc. Kẻ độc mồm bảo: Dở hơi. Người đa nghi thì bảo gã kiếm bộn đấy! Tôi hoài nghi tất cả. Nhưng tôi tin là gã hạnh phúc vì gã thoả mãn được cái ham mê của mình. Mà theo định nghĩa trong từ điển thì đúng là lão đang hạnh phúc. Vâng! Gã còn thu hoạch được thêm gì nữa không, thì chịu. Có cái tình bè bạn đâu đó. Có cái yêu mến của độc giả thần tượng đâu đó có giời biết. Nhưng cái chí tang bồng thì gã thừa. Vậy là sướng rồi. Tôi đồ rằng trên đời này, bây giờ đố có ai bỏ một phần đời đi sưu tầm thơ ca Việt rồi về sắp xếp, chọn lọc, thẩm định rồi đi vay tiền, in ra những tuyển tập đồ sộ cỡ… kỷ lục thế giới như Gia Dũng
Trong cuộc đời hoạt động văn nghệ của mình, đây không phải là chuyến đi chiến trường duy nhất của Nguyễn Đình Thi. Hồi chiến dịch Điện Biên Phủ, ông đã từng theo chân bộ đội tác chiến tới tận các chiến hào, để sau đó viết tiểu thuyết “Xung kích”. Ông đi chiến trường hăng đến nỗi các nhà văn đồng nghiệp như Nguyễn Tuân, Tô Hoài phải phát..ghen, và nghe nói, cả Bác Hồ và Võ Đại tướng đã phải có lệnh “hãm” bớt đà lao xuống mặt trận của Nguyễn Đình Thi để bảo vệ tính mạng cho ông. 
Đúng là “đất lành…thơ đậu”, mấy anh em Phùng Quán ở Quảng Ngãi chơi cả tháng mà không lúc nào dứt thơ và rượu. Hối ấy mà được như thế là…lên tiên rồi, khó mong gì hơn! Sau đó tôi cũng về Quảng Ngãi, rồi tiếp tục “lót đường” cho “gánh PQ” vào Qui Nhơn, cũng chơi được cả tháng, sau đó lại đi Nha Trang…Những ngày ở gần Phùng Quán, tôi mới được chứng kiến tửu lượng ác liệt của nhà thơ xứ Huế đô này. Phùng Quán chỉ cần uống rượu với vài nhát ổi xanh, hay một cái gì đó tạm coi là mồi, thế là…cạn ly đầy, đầy ly cạn, suốt ngày thâu đêm luôn. .jpg)
Tình trong như đã, mà mặt ngoài chưa yên, bố của cô Nhiễu kiên quyết từ chối, khi nghe tin cô gái định lấy Nguyễn Ngọc Ký. Một người bạn thân tên là Cách vừa chở Nguyễn Ngọc Ký đến đầu ngõ thì bố của cô Nhiễu đã xua tay: “Không ai hoan nghênh. Ở đây không có Ký - Cách gì hết!”. Vừa buồn vừa tủi, Nguyễn Ngọc Ký than thở với nhà thơ Đoàn Văn Cừ. Vốn là hàng xóm của gia đình cô Nhiễu, nhà thơ Đoàn Văn Cừ khảng khái: “Cháu cứ yên tâm, để bác nói cho!”. Kéo bố của cô Nhiễu sang nhà uống rượu, “thi nhân Việt Nam” nức danh với bài thơ “Chợ Tết” mềm mỏng giải bày: “Người đời, ai cũng chết, chỉ có nhà thơ không chết, ông ạ! Cậu ấy tuy thua thiệt, nhưng là nhà thơ đấy! Hơn nữa, tên cậu ấy là Ngọc Ký, có nghĩa chữ viết trên đá quý giá. Chúng ta tuy viết bằng tay, nhưng chữ của chúng ta không thể có nhiều người muốn xin bằng chữ của cậu ấy viết bằng chân!”. Nể uy nhà thơ Đoàn Văn Cừ và nghe cũng xuôi tai, bố của cô Nhiễu đồng ý cho tổ chức đám cưới.
Tác phẩm Tắt Đèn vừa ra đời, đã có hai ông Nghị tự xưng là nguyên mẫu Nghị Quế. Ông Nghị Quế ở tỉnh Phúc Yên cho rằng: “Đích thị cha Tố nói tôi chứ còn ai. Tôi là Nghị Sâm, trong sách nói trẹo thành Nghị Quế. Còn vụ mua con nhà Thân, trong sách đổi thành Dậu…”, còn ông Nghị Thế ở tỉnh Bắc Ninh nhờ luật sư dằn mặt nhà xuất bản: “Chuyện nhà ông Nghị Thế cho vay nặng lãi là có, chuyện thỉnh thoảng đánh nông dân cũng có, nhưng đó là em gái ông Thế trực tiếp. Bà Nghị trong truyện có thân hình mập mạp là em gái ông Thế, còn vợ ông Thế dân Hà Nội, người mảnh mai, đẹp có tiếng Bắc Ninh, lại thường xuyên ở với ông Thế trên tỉnh không dính gì tới nhà quê. Chuyện mua bán con như trong truyện không hề xảy ra”.
Vũ trụ quan và nhân sinh quan của Nguyễn Du là tài - mệnh tương đố và dù nàng Kiều - giai nhân toàn bích nhất trong suốt hai thế kỷ qua cũng chưa thể có thêm đôi cánh để thoát khỏi mớ đèo bòng tài - mệnh. Ngược lại, những cô gái trong Diễm Xưa, Biển Nhớ, Nắng Thủy Tinh, Như Cánh Vạc Bay ... thì đích thị họ là những nàng tiên, bởi họ có đôi cánh tin yêu, toả ánh sáng nghê thường xuống chốn nhân gian này. Cái biệt tài của Trịnh Công Sơn là vậy! Những từ, tổ hợp từ như Phúc Âm Buồn, Vết Lăn Trầm, Biển Nhớ, Diễm Xưa, Tuổi Đá Buồn, Rồi Như Đá Ngây Ngô... thì phải chờ đến con người tài danh Trịnh Công Sơn mới đủ khả năng để gọi tên sự vật một cách diệu ảo.
Nếu coi thân phận của dân tộc ta dưới thời Pháp thuộc như thân phận của hổ trong cũi theo văn bản bài thơ này, (như nhà nghiên cứu Lê Đình Kỵ từng viết: vận vào những cái “thời oanh liệt” đầy những chiến công chói lọi của Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo,Lê Lợi, QuangTrung thì lại càng thấy hùng tráng và tự hào. Càng nhớ đến thời oanh liệt càng thấy uất ức phải bị tù hãm, xung quanh toàn là những cái tầm thường, nhỏ nhen , ngang trái của người dân mất nước, và nhiều nhà nghiên cứu đã có lý khi xếp nó (tức bài Nhớ rừng-VQP) vào xu hướng lãng mạn cách mạng rất hiếm hoi trước cách mạng tháng Tám ) e sẽ khó giải thích tính thống nhất của hình tượng. Hổ tượng trưng cho lòng yêu tự do thì sao chính hổ lại đầy tham vọng thống trị khắc nghiêt và tàn bạo cả muôn loài. 
Bạn bè vẫn bảo nhau, anh Tường sở dĩ bị tai biến vì anh chỉ nhậu rượu với món…nói. Anh gần như rất ít khi đụng đũa tới mồi nhậu, dù là sơn hào hải vị. Với anh Tường, nhậu với món…nói là…đã nhất, sướng nhất! Thì tại sao, bây giờ không còn khả năng nhậu nữa, anh lại không phát huy cái “món nói” đặc sản này cho những bài viết của mình? 
