Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của người trí thức với rất nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại. Điều đặc biệt là ông không rơi vào lối nghĩ đơn giản, dễ dãi và thông thường. Vì thế, cách nghĩ và cách viết của ông được thể hiện ở bề sâu, như nhà địa chất học luôn khai quật những thứ được cho là quý hiếm ở độ sâu nghìn mét vậy!
Tuyển tập “50 năm Nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học Quảng Ngãi (1975 - 2025)” được xuất bản cùng lúc với 6 Tuyển tập khác thuộc các chuyên ngành: Thơ, Văn xuôi, Văn nghệ dân gian và Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số, Âm nhạc, Mỹ thuật và Nhiếp ảnh. Đây là 7 tuyển tập văn học, nghệ thuật nằm trong Kế hoạch của Ban Tuyên giáo Trung ương và Tỉnh ủy, UBND tỉnh Quảng Ngãi về “Tổ chức các hoạt động Tổng kết 50 năm nền văn học, nghệ thuật Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975 - 30/4/2025)” chào mừng Kỷ niệm 80 năm Khởi nghĩa Ba Tơ (11/3/1945 - 11/3/2025), 50 năm Giải phóng tỉnh Quảng Ngãi (24/3/1975 - 24/3/ 2025) và 50 năm Giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025). Từ hôm nay, trang bichkhe.com xin lần lượt giới thiệu các bài viết của các tác giả (kể cả một số bài viết không chọn in trong tập của các tác giả)
Hứa là làm, tôi bắt đầu cho trường ca tương lai bằng việc đọc hàng loạt tài liệu, những cuốn sách, những bài báo viết về cuộc khởi nghĩa này. Những tài liệu ấy tôi được ông Phạm Nhớ, bấy giờ làm Trưởng ban lịch sử Đảng của Tỉnh ủy Nghĩa Bình, nhiệt tình cung cấp cho tôi.
Không nhà thơ nào muốn ốm nặng để nằm viết tác phẩm cả. Nhưng tôi đã rơi vào trường hợp đó. Nằm bệnh viện buồn, thì cách giải sầu duy nhất là viết. Và trường ca « Trò chuyện với nhân vật của mình » đã ra đời ngay trong bệnh viện.
Tôi là người làng Sủi (Phú Thị - Gia Lâm - Hà Nội) - quê Cao Bá Quát. Vâng, tôi đã nhận ra ngay lập tức tiếng nói trong Đêm trên cát là tiếng nói người quê của mình. Nên tôi đã đọc bài ca ngót 500 câu thơ của Thanh Thảo với một cảm xúc khác thường. Một Cao Bá Quát đã hiện lên trong từng câu từng chữ. Chả khác nào Thanh Thảo là một “nhà ngoại cảm”.
Bắt đầu từ năm 1977, tôi đã tìm đọc những tài liệu mà hồi ấy có được (đã dịch ra tiếng Việt) về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ những ngày đầu Pháp xâm lược Việt Nam. Phải đọc rộng để hiểu cả phong trào kháng Pháp, rồi sau đó mới đọc sâu vào cuộc khởi nghĩa của Trương Định. Càng đọc, càng tự hào và yêu thương dân tộc mình. Chính những khi người yêu nước lâm vào thế yếu, thế khó, thế kẹt, mới lừng lững xuất hiện những người anh hùng, những tập thể anh hùng, và nhân dân anh hùng lẫm liệt. Trong lịch sử, dân tộc ta đã từng thua quân nhà Minh, và phải sau cuộc trường kỳ kháng chiến mười năm “nằm gai nếm mật” của Lê Lợi-Nguyễn Trãi, chúng ta mới giành được thắng lợi. Nhưng ngay trong lúc thua, Việt Nam đã chói sáng lên bao anh hùng!
Trường ca Thu Bồn bi đến tận cùng bi mà cũng hùng tráng đến tận cùng. Khúc khải hoàn nổi lên trên nền những khúc buồn đau nên cái hùng trong trường ca không hề lên gân hay cố ý ra vẻ hào hùng. Độ bền nghệ thuật của những trường ca Thu Bồn chính là ở đó. Sức bền này được neo giữ giữa dòng chảy khắc nghiệt của thời gian bởi trong trường ca họ, có sự song hành giữa tinh thần bi tráng và lý tưởng nhân văn.
“Cho tôi nhập vào chân trời các em/ Chân trời ngay trên cát”.
Tôi đã có hai câu thơ mở đầu cho tác phẩm, lúc bấy giờ vẫn chưa biết gọi là thể loại gì. “Các em” và “chân trời” là hai điểm nhấn. Nhưng “chân trời ngay trên cát” mới là chìa khóa. Tôi đã tìm được “chìa khóa” cho tác phẩm tương lai của mình.
Cứ thế, trong mười ba câu truyện ngắn Mai Bá Ấn đã cho mình đến với những cảnh đời dung dị, chân thành, đầy tình yêu thương, không kém phần gian nan khổ ải nhưng cuối cùng tất cả đều qua đi chỉ còn lại là tình.
Sau Tết Nguyên đán năm 1977, tôi tổ chức cưới vợ tại Hà Nội, và đón tác phẩm đầu tay của mình vừa được in. Hồi đó giấy in xấu, nhưng bìa là của họa sĩ Đinh Cường vẽ. Thật tôi mừng hết lớn.
Bây giờ thì “Những người đi tới biển” đã ở vào độ tuổi 47. Ba năm nữa, năm 2027, là vừa tròn 50 tuổi.
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
